Niekontrolowane zagospodarowywanie obszarów zagrożonych powodzią jest obecnie uznawane za jedną z najważniejszych przyczyn wzrastających strat ekonomicznych i społecznych w przypadku wylewów rzek. Tymczasem w Polsce obwałowano już ¾ obszarów zalewowych nad Odrą i Wisłą, i dopuszcza się do ich zabudowywania mimo że powszechnie wiadomo, że, obwałowania nie gwarantują tym terenom 100% bezpieczeństwa – mówi Piotr Nieznański, kierownik działu ochrony przyrody WWF Polska. W krajach rozwiniętych powstrzymanie zabudowy obszarów zalewowych jest podstawową zasadą ochrony przeciwpowodziowej. Natomiast w Polsce, mimo strat powodowanych przez rokroczne powodzie i apeli organizacji pozarządowych takich jak WWF, od lat powiela się te same błędy zagospodarowania przestrzennego.

W ciągu tych 13 lat od wielkiej powodzi w roku 1997, WWF opublikował i przekazał samorządom materiały informacyjne pt. „Przestrzeń - rzekom, ludziom bezpieczeństwo”, w których podkreślono potrzebę szeregu rozwiązań dla poprawy bezpieczeństwa powodziowego. Materiał ten został przekazany samorządom 8 lat temu (po powodzi na Wiśle w 2001 roku). Do zarządów gospodarki wodnej wysłana została także ekspertyza prawna na temat prawnych możliwości ograniczania zabudowy na terenach zalewowych. 10 lat temu opracowano „Atlas obszarów zalewowych Odry”, umożliwiający wyznaczenie wzdłuż całego biegu rzeki takich miejsc, gdzie woda może rozlewać się bezpiecznie, bez powodowania strat”. Niestety wiedzy tej nie wykorzystano do naprawienia systemu ochrony przeciwpowodziowej.

Nietechniczne programy na rzecz ograniczania skutków powodzi i ochrona naturalnej retencji powinny być konsekwentnie realizowane przez kolejne rządy. Niestety traktuje się je nadal marginalnie, chociaż są istotną częścią ograniczania skutków powodzi. WWF Polska wspólnie z Regionalnym Zarządem Gospodarki Wodnej we Wrocławiu w 2007 roku opracował i przekazał gminom nadodrzańskim materiały informacyjne i mapy, na których wyznaczono obszary zagrożenia powodziowego w dolinie Odry w województwie dolnośląskim. Miały one zostać włączone do planów zagospodarowania przestrzennego każdej gminy, tak aby urzędnicy nie wydawali zgody na zabudowę obszarów, które są potencjalnie zagrożone powodzią. Większość tych gmin deklaruje, że wykorzystuje te mapy przy wydawaniu decyzji o zabudowie, ograniczając rozwój budownictwa i inwestycji na terenach najbardziej zagrożonych przez powódź. Wspólnie z samorządami i administracją WWF prowadzi także projekt, którego celem jest odsunięcie około 7,5 km wałów o kilkaset metrów od Odry, co pozwoli na uzyskanie około 700 ha dodatkowego obszaru, w którym rzeka będzie mogła wylewać nie powodując strat. Dzięki temu poprawi się bezpieczeństwo powodziowe dwóch zalanych w 1997 roku miejscowości, a jednocześnie przywrócimy dobry stan cennych przyrodniczo terenów.

Szkoda, że Polska nie wykorzystuje ogromnego potencjału retencji wody na terenach, gdzie wylewy rzeki nie powodują wysokich strat - mówi Nieznański – Wyznaczenie i odpowiednie przygotowanie takich miejsc w dolinach polskich rzek pozwoliłoby na redukcję zagrożenia terenów zabudowanych. Niestety, nie spotyka się to ze zrozumieniem decydentów, którzy nadal wierzą, że samo podwyższanie obwałowań lub budowa zbiorników zmieni sytuację – mówi Nieznański.

Mamy nadzieję, że zapowiadane przez przedstawicieli najwyższych władz zmiany zagwarantują możliwość wykupu gruntów najczęściej doświadczających katastrof za cenę, która pozwoli na przeniesienie się mieszkańców tych terenów w bezpieczne miejsca. Zainteresowanie powodzią rośnie niestety tylko wraz z podnoszeniem się fali powodziowej, ale mamy nadzieję, że ostatnie doświadczenia zmuszą polityków do realizacji obietnic kompleksowej naprawy systemu ochrony przeciwpowodziowej.